Ισότητα

By | 12/12/2013

Η «ισότητα» στον καθημερινό μας λόγο αναφέρεται στην ιδέα της ίσης μεταχείρισης των ατόμων. Σήμερα, εν μέσω κρίσης -οικονομικής, πολιτικής, ηθικής, πνευματικής και κοινωνικής- περισσότερο από ποτέ, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η έννοια της ισότητας μεταξύ όλων των ανθρώπων δεν υφίσταται και αυτό είναι εμφανές σε όλους σχεδόν τους τομείς της καθημερινής ζωής. Μιλώντας για ισότητα εντοπίζουμε τα ποιο βασικά ζητήματα στους τομείς:

Κοινωνική ισότητα

Είναι η θέση πως σε μια κοινωνία όλοι οι άνθρωποι δικαιούνται να απολαμβάνουν ισότιμη μεταχείριση. Για να εξασφαλιστεί η ισότητα μεταξύ των ατόμων που απαρτίζουν την κοινωνία και να έχουν όλοι ίσα δικαιώματα όπως η ελευθερία του λόγου, πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά αγαθά και υπηρεσίες (παιδεία, υγεία, στέγαση) είναι προϋπόθεση η απουσία κοινωνικών τάξεων, ιεραρχίας και διακρίσεων που γίνονται με βάση τις διαφορές που υπάρχουν ή δημιουργούνται μεταξύ των μελών της κοινωνίας (φύλο, καταγωγή, θρησκεία, ηλικία, οικονομική κατάσταση, σεξουαλικός προσανατολισμός).

Οι διακρίσεις και οι διαχωρισμοί οδηγούν στην κοινωνική ανισότητα η οποία εκφράζεται μέσα από ρατσιστικές και σεξιστικές συμπεριφορές και άλλες μορφές διακρίσεων που φτάνουν να επηρεάζουν τις δυνατότητες, τις ευκαιρίες και τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορεί το άτομο να δημιουργήσει για τον εαυτό του και για το σύνολο.

Φυλετική Ισότητα

Αφορά κάθε διάκριση, αποκλεισμό, περιορισμό ή προτίμηση με βάση τη φυλή, το χρώμα ή την εθνική προέλευση που σκοπό έχει να εξαλείψει ή να περιορίσει την αναγνώριση, την πρόσβαση, την απόλαυση ή την άσκηση σε ισότιμη βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών στον πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό, ή οποιονδήποτε άλλο τομέα της δημόσιας ζωής.

Είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που το γνωρίζει καλά η ελληνική κοινωνία τα τελευταία 20 χρόνια που ο αριθμός των οικονομικών μεταναστών έχει ανέβει κατακόρυφα. Καθημερινά παρατηρούνται κρούσματα εκμετάλλευσης σε βάρος τους κυρίως στον εργασιακό τομέα, στέρηση βασικών δικαιωμάτων, περιστατικά ρατσιστικών επιθέσεων και άλλα. Με λίγα λόγια παραβιάζονται τα βασικά τους δικαιώματα. Μεγάλο μερίδιο ευθύνης για τα φαινόμενα αυτά έχουν τα ΜΜΕ που καλλιεργούν την καχυποψία και το μίσος, δημιουργώντας και τρέφοντας στερεότυπα, με αποτέλεσμα ο ρατσισμός να παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις.

Ισότητα με βάση το φύλο

Σίγουρα στις σύγχρονες κοινωνίες του δυτικού κόσμου μπορούμε να πούμε ότι οι γυναίκες σε θεσμοθετημένο επίπεδο απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα και διέπονται σχεδόν από το ίδιο νομικό πλαίσιο με τους άντρες. Βέβαια, τα δεδομένα αυτά διαμορφώθηκαν μέσα από αγώνες και κατακτήσεις (π.χ. Η θέση της γυναίκας και ο ρόλος της στην κοινωνία, ίσα δικαιώματα στην εργασία, συμμέτοχη στα κοινά κ.α.). Παρ’ όλα αυτά αντιλαμβανόμαστε ότι, όπως και στις άλλες σχέσεις ανισότητας που αναφέρθηκαν, το θεσμικό πλαίσιο δεν είναι αυτό που καθορίζει και την κοινωνική ισότητα. Άλλοι “νόμοι” διέπουν τις σχέσεις των δύο φύλων με την εξουσία, τις επιστήμες, τις τέχνες την κοινωνική ζωή. Ένα σύνολο μηχανισμών, συμβολισμών ,ψυχολογικών διεργασιών, πειθαναγκασμών, αυτονόητων αποδοχών (προερχόμενες από τους παραδοσιακά ήθη και έθιμα) οδηγούν στην κοινωνική κατασκευή των φύλων. Αυτός ο διαχωρισμός παράγει διακριτούς ρόλους και μοντέλα εξουσίας τους ενός φύλου πάνω στο άλλο σε διάφορους τομείς της κοινωνικής ζωής. Δεν είναι ανάγκη κάποιος να σε χτυπήσει ή να σου πάρει τη δουλειά για να σε καταπιέσει και να σε περιορίσει.

Υπάρχουν πολλές μορφές βίας και σεξισμού που αναπαράγονται καθημερινά.

Η διακριτότητα ώς προς τον τρόπο ζωής και τις “ιδιότητες- δυνατότητες” των δύο φύλων είναι επίσης μια διαδικασία που συνεχώς ενισχύει τα θεμέλια του καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης. Η ενίσχυση αυτή εκτείνεται από την έξαρση του καταναλωτισμού (τα προϊόντα που σε κάνουν “άντρα” και “γυναίκα” αγοράζονται και μάλιστα πληρώνονται αδρά), μέχρι τη συντήρηση της πατριαρχικής οικογένειας , όπου η επιβολή γίνεται κάτι αυτονόητο και καθημερινό και συντηρεί σαν ιδεολογικός μηχανισμός του κράτους σχέσεις εξουσίας μέσα στην κοινωνία. Η “μεταμόρφωση” της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής είναι κάτι που μάλλον θα πρέπει να ξεκινήσει από το άτομο καθώς υπάρχουν άπειρα στερεότυπα τα οποία θα πρέπει να απορρίψουμε και να αποβάλουμε από την καθημερινότητα μας.

Παρ’ όλα αυτά μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν ακόμη κοινωνίες θεοκρατούμενες στις οποίες η θέση της γυναίκας είναι συγκεκριμένη και τα δικαιώματα της σχεδόν ανύπαρκτα.

Ηλικιακή ισότητα

Η ισοπεδωτική για την ισότητα εξουσία ανθρώπου πάνω σε άνθρωπο μπορεί να γίνει και μέσω της ηλικιακής ιεραρχίας και της γεροντοκρατίας.

Μια συνεχής αμφισβήτηση των νεώτερων γενεών που βασίζεται κυρίως στην έλλειψη εμπειρίας και στο φόβο του καινούριου. Είναι ένα φαινόμενο που πηγάζει από προγενέστερες κοινωνικές δομές και από τη συσσώρευση προκαταλήψεων για τον αυθορμητισμό των νεότερων γενεών, αλλά και τον επιβαλλόμενο και υποχρεωτικό σεβασμό και την υπακοή στους γηραιότερους. Ο αυθορμητισμός δεν προκαλεί απαραίτητα το χάος, αφορά την απελευθέρωση των εσωτερικών δυνάμεων της εξέλιξης.

Ο σεβασμός γενικά θα έπρεπε να είναι κάτι που κερδίζεται και σαφώς δεν εξασφαλίζεται απλά από την ηλικία. Επίσης, η αξιολόγηση των απόψεων δε μπορεί να γίνεται με μόνο γνώμονα την ηλικία.

Πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά αγαθά

Η πρόσβαση σε απαραίτητα κοινωνικά αγαθά, όπως η υγεία και η παιδεία δεν είναι ισότιμη, ούτε δίκαιη. Καθορίζεται κυρίως από την οικονομική κατάσταση του καθενός. Στις μέρες που διανύουμε το φαινόμενο αυτό φαίνεται να οξύνεται κάθε μέρα και περισσότερο αφού προβλέπεται ιδιωτικοποίηση των πάντων, οπότε τα πράγματα θα γίνουν ακόμα χειρότερα και η πρόσβαση σε αυτά θα είναι δυνατή μόνο για αυτούς που έχουν την οικονομική δυνατότητα να τα εξασφαλίσουν.

Τα αγαθά αυτά θα έπρεπε να είναι προσβάσιμα σε όλους, αφού κάποια είναι απαραίτητα για την επιβίωση μας. Ακόμα και εδώ όμως, στα αυτονόητα, σχεδόν συναντάμε άνιση μεταχείριση και κατανομή.

Εν κατακλείδι

Η έννοια της ισότητας και το πώς την αντιλαμβάνεται ο καθένας έχει να κάνει με την παιδεία και τα ερεθίσματα που έχει δεχτεί από το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε.

Γεννιόμαστε και μεγαλώνουμε σε μία κοινωνία με ταξική διαστρωμάτωση. Υπάρχει η τάξη που διευθύνει, εκμεταλλεύεται, κατέχει και συσσωρεύει τον πλούτο αυτού του κόσμου και η άλλη τάξη που απλά εργάζεται και παράγει αυτόν τον πλούτο χωρίς να μπορεί να τον απολαύσει. Με βάση αυτό, η έννοια της ανισότητας καλλιεργείται μέσα μας σαν κάτι φυσιολογικό και όχι ανήθικο.

Η λέξη ισότητα επομένως για μας είναι μια λέξη συνυφασμένη με την αυτονομία. Σε μια κοινωνική οργάνωση, όπου ο καθένας λαμβάνει τις αποφάσεις που τον αφορούν και τις εφαρμόζει ο ίδιος, δεν χωρούν μορφές ανισότητας και εξουσιαστικές πρακτικές. Αυτό που επιζητούμε είναι μια κοινωνία καθολικής ισότητας η οποία πρέπει να περιφρουρηθεί με την επιβολή μας επάνω στο υπάρχον κοινωνικό σύστημα. Χρειάζεται, όμως, και συνειδησιακή, εσωτερική αλλαγή και μετασχηματισμό της συμπεριφοράς μας. Η ανισότητα δεν επιβάλλεται μόνο κεντρικά π.χ από την άρχουσα τάξη. Ανισότητες διέπουν όλο το δίκτυο των κοινωνικών σχέσεων και γι’ αυτό το λόγο είναι ένα ολόκληρο καταπιεστικό δίχτυ που αναπαράγεται (σε διαφορετικές εντάσεις βέβαια) από όλους μας. Ένα σημαντικό βήμα για την κατάκτηση της ισότητας θα είναι να συνειδητοποιήσουμε πως μαζί με τα δικαιώματα έχουμε και μια σημαντική “υποχρέωση”, αυτή του να μην αναθέτουμε σε κανέναν αποφάσεις που αφορούν εμάς. Η αντίληψη της ανάθεσης εξουσίας στους άλλους και της απόδοσης ευθυνών δεν είναι κάτι που θα λυθεί απλά και μόνο με δομικές αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης, όπως π.χ ή κατάργηση του κοινοβουλευτισμού, αλλά θα είναι αποτέλεσμα μιας παιδείας συλλογικής που θα καλλιεργεί αίσθημα ευθύνης απέναντι στην εκάστοτε κοινότητα η οποία θα λειτουργεί αυτόνομα και ισότιμα.

Επίσης, για την επίτευξη της καθολική ισότητας και ελευθερίας πρέπει να γκρεμιστεί και η τελευταία μορφή καταπίεσης. Πρέπει να διεκδικήσουμε την ελευθερία όλων των καταπιεσμένων. Η ελευθεριά του ατόμου δεν περιορίζεται από την ελευθερία των άλλων, αλλά ενισχύεται από αυτήν.