Αυτάρκεια

By | 13/12/2013

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά, εάν κανείς εξαρτάται από κάποιον άλλον δεν μπορεί να είναι ελεύθερος, γιατί εξάρτηση σημαίνει υποτέλεια. Αν αυτό τον κανόνα τον προβάλουμε στην καθημερινότητα και τις ανάγκες μας, τότε θα αντικρίσουμε μια εφιαλτική εικόνα.

Η τροφή μας είναι στα χέρια πολυεθνικών ομίλων οι οποίοι ελέγχουν σχεδόν ολόκληρη τη διαδικασία παραγωγής, αξιολόγησης, μεταφοράς και διανομής. Από τους σπόρους, τα λιπάσματα και τα «φυτοφάρμακα», την ποιότητα και την ίδια τη διάθεση τους, όλα είναι σε χέρια που μοναδικό σκοπό έχουν να κερδοφορούν εις βάρος μας, όσο το δυνατόν περισσότερο, αδιαφορώντας πλήρως για τις όποιες συνέπειες.

Η στέγη μας είναι στα χέρια διεθνών τραπεζικών ομίλων που δεν έχουν κανένα ηθικό ενδοιασμό να μας πετάξουν κυριολεκτικά στο δρόμο, των οποίων μοναδικός σκοπός είναι και πάλι η μέγιστη εις βάρος μας κερδοφορία.

Η ηλεκτρική ενέργεια από την όποια τόσο εξαρτόμαστε είναι επίσης στη διαδικασία να περάσει υπό τον έλεγχο πολυεθνικών ομίλων.

Το νερό από το όποια εξαρτόμαστε απόλυτα είναι επίσης στη διαδικασία να περάσει υπό τον έλεγχο τους.

Αυτά είναι μονάχα κάποια παραδείγματα των πιο βασικών μας εξαρτήσεων. Ο καπιταλισμός και η παγκοσμιοποίηση του είναι η κινητήριος δύναμη της διαδικασίας αυτής και δεν έχει κανένα πρόβλημα να την επιβάλει με όποιο μέσο και αν χρειαστεί. Είναι δικό μας καθήκον, τόσο για εμάς αλλά κυρίως για τις επόμενες γενιές, να αντισταθούμε και να ανατρέψουμε την κατάσταση αυτή που μας απειλεί με πλήρη υποδούλωση και περιβαλλοντική καταστροφή. Αυτό για να γίνει υπάρχουν πάλι κάποιες προϋποθέσεις. Θα καταγράψουμε αυτές που θεωρούμε πιο βασικές.

1ο : Επαναπροσδιορισμός των αναγκών μας

Ο τρόπος ζωής μας έχει μετατραπεί ριζικά, από παραγωγοί γίναμε καταναλωτές. Ο πολιτισμικός οδοστρωτήρας του δυτικού τρόπου ζωής εισέβαλε στο παγκόσμιο φαντασιακό και επανακαθόρισε τις ανάγκες μας, γεμίζοντας τη ζωή μας με ένα σωρό υλικά αγαθά, στην τεράστια πλειοψηφία τους άχρηστα, ή τουλάχιστον περιττά. Αγαθά, η παραγωγή των οποίων καταναλώνει τους περιορισμένους πόρους του πλανήτη, με τεράστιες συνέπειες. Αγαθά, που έρχονται να καλύψουν ανάγκες φτιαχτές, ανάγκες δηλαδή που αν δεν τις διαφήμιζαν δε θα υπήρχαν καν. Η κατανάλωση αυτών τον αγαθών «γεμίζει» τη ζωή μας που στην ουσία είναι άδεια από τις απλές και μη εμπορεύσιμες χαρές τις συλλογικής ζωής, της διασκέδασης, της δημιουργίας. Αν θέλουμε ελευθερία, όλα αυτά τα περιττά θα πρέπει να τα ξεφορτωθούμε, να ξαναδούμε τι πραγματικά χρειαζόμαστε.

2ο : Αποκέντρωση

«Το ψυχρό και απρόσωπο περιβάλλον της πόλης υποβάθμιζε την ανθρώπινη ζωή, τόσο αισθητικά όσο και πνευματικά, ωθώντας τους κατοίκους στα ψυχολογικά τους όρια.»

Η συσσώρευση του πληθυσμού στις μητροπόλεις φέρνει μαζί της ένα πλήθος αρνητικές παρενέργειες. Η αποξένωση των ανθρώπων από τη φύση και τις μεταξύ τους σχέσεις τους κάνει ευάλωτους και εξαρτημένους, μοναχικούς και νευρωτικούς. Στη μητρόπολη ο καθένας είναι μόνος, και μόνος του θα πρέπει να επιβιώσει? πράγμα όλο και πιο δύσκολο υπό τις παρούσες συνθήκες. Η εργασία στην πόλη σε μεγάλο βαθμό παίρνει τη μορφή της παροχής υπηρεσιών ως επί το πλείστον άχρηστων και άχαρων. Η δυνατότητα να είναι κανείς έστω εν μέρει αυτάρκης σε μια μητρόπολη δεν υφίσταται ουσιαστικά.

Η μητρόπολη από την άλλη προσφέρει στο άτομο μια δυνατότητα πολιτικής-πολιτισμικής και συνειδησιακής διαμόρφωσης και εξέλιξης. Επίσης η ελευθέρια επιλογών και κινήσεων είναι μια απόλαυση σημαντική. Η αποκέντρωση του πληθυσμού θα διασκορπίσει και θα εμπλουτίσει την επαρχία, μεταμορφώνοντας την και δίνοντας της τη ζωτικότητα που τόσο έχει ανάγκη. Για τους λόγους αυτούς θεωρούμε πως η αποκέντρωση είναι δυνατό να είναι και εποχιακή. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, ένα κομμάτι του πληθυσμού να εργάζεται εποχιακά και κυλιόμενα στην επαρχία (ανάλογα και με τις ανάγκες π.χ. των αγροτικών καλλιεργειών) και να είναι σε θέση να περνάει χρόνο σε πόλεις τις επιλογής του, απολαμβάνοντας την ανταποδοτική αξία από την εργασία του στην ύπαιθρο. Όπως και να έχει, ο πληθυσμός πρέπει να επιστρέψει στην ύπαιθρο, να ξανά-μάθει  τις γνώσεις των παππούδων και των γιαγιάδων του, να αποκτήσει ξανά τη δυνατότητα να παράγει αγνά αγαθά.

3ο : Αποανάπτυξη, από-μεγέθυνση

Η λεγόμενη ανάπτυξη, βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία του καπιταλισμού είναι από μόνη της μια συνθήκη παράλογη, καταστροφική και είναι η βασική αιτία του περιβαλλοντικού ολοκαυτώματος που βιώνουμε. Προκειμένου ο καπιταλισμός να είναι σε θέση να συνεχίσει να αναπτύσσεται, όλο και περισσότεροι πόροι θα πρέπει να χρησιμοποιούνται, όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα πρέπει να δουλεύουν πιο φτηνά, πιο πολύ, πιο ελαστικά. Η ανάπτυξη στα μέρη μας μεταφράζεται σε μεγάλα έργα για μεγαλοεργολάβους, πολυεθνικές κτλ. Ο φαύλος αυτός κύκλος πρέπει να σπάσει, ο μύθος της ανάπτυξης να καταρριφθεί, γιατί η οικονομική μεγέθυνση ως όρος είναι μια φούσκα που όσο μεγαλώνει τόσο πιο σίγουρα θα σκάσει στα μούτρα μας. Για αυτό η αντίσταση στις λεγόμενες επενδύσεις (μεταλλεία, ΒΑΠΕ, εκτροπή Αχελώου κ.α) είναι βασικό κομμάτι του αγώνα μας.

Η Αποανάπτυξη: «Το μοναδικό πρόγραμμα που χρειαζόμαστε συνοψίζεται με μία λέξη: λιγότερο. Λιγότερη εργασία, λιγότερη ενέργεια, λιγότερα υλικά.» Τι είναι λοιπόν η αποανάπτυξη; πρόκειται για μια διαδικασία μείωσης της παραγωγής και κατανάλωσης, που θα συνοδεύεται από ένα τρόπο ζωής κατά τον οποίο ξανασκεφτόμαστε και επαναϊεραρχούμε τις ανάγκες μας προς την κατεύθυνση της λιγότερης κατανάλωσης και του περισσότερου ελεύθερου χρόνου. Είναι κατά μία έννοια η επιστροφή σε ένα τρόπο ζωής λιγότερο γρήγορο, λιγότερο αγχωτικό, πιο λιτό, οπού η αφθονία δε θα έχει αμιγώς υλικά χαρακτηριστικά.

4ο : Ριζικός μετασχηματισμός αγροτικής, κτηνοτροφικής και αλιευτικής παραγωγής

Η προσαρμογή παραγωγής τροφίμων αναπόφευκτα προσαρμόστηκε στη φιλοσοφία και στις ανάγκες της άκρατης ανάπτυξης με κάτι παραπάνω από καταστροφικές συνέπειες τόσο στο περιβάλλον όσο και στην ίδια την ποιότητα των προϊόντων. Η βιομηχανοποίηση των τροφίμων, οι εντατικοποιημένες μονοκαλλιέργειες, τα χημικά λιπάσματα, τα φυτοφάρμακα, οι βιομηχανίες εκτροφής και σφαγής ζώων πρέπει να αντικατασταθούν από τις παραδοσιακές, ισορροπημένες και φυσικές μεθόδους. Εδώ θα θέλαμε να ανοίξουμε μια παρένθεση και να διασαφηνίσουμε κάποια πράγματα.

Οι επιστημονικές τεχνικές και γνώσεις και τα εργαλεία που προκύπτουν από τη συνεχώς εξελισσόμενη τεχνολογία στη σημερινή κοινωνία χρηματοδοτούνται από το καπιταλιστικό σύστημα για να κινούνται σε κατεύθυνση που να το αναπαράγουν και να το ενδυναμώνουν. Παρ’ όλα αυτά η γνώση από μόνη της δεν έχει πρόσημο. Δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή, αλλά χρωματίζεται ανάλογα με τα χέρια που τη χρησιμοποιούν, ανάλογα με το όφελος για το οποίο εργάζονται. Επομένως, τεχνικές που χρησιμοποιούνται κατά κόρον στη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη βιομηχανία, με σκοπό να παράξουν περισσότερο κέρδος, να αποξενώσουν τους εργαζόμενους από τις δουλείες τους, να πατεντάρουν για μεγάλες εταιρείες, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προς όφελος μας αν είχαμε την κατάλληλη γνώση αλλά και την εξουσία επάνω στις επιστήμες, μέσω των κοινοτήτων μας και των ομοσπονδιών τους. Η δαιμονοποίηση της τεχνολογικής προόδου μπορεί να οδηγήσει μόνο στην απώλεια της κριτικής μας σκέψης και στην οπισθοδρόμηση.

Επίσης η αντίληψη που βρίσκει όλες τις λύσεις στην τεχνολογική ανάπτυξη μας βρίσκει αντίθετους. Για πολλές εφαρμογές επιφυλασσόμαστε, γιατί πολλές τεχνολογίες χρειάζονται προσοχή για τα αποτελέσματα που παράγουν. Όπως και να έχει κρίνουμε αναγκαία τη ριζική αναδιοργάνωση με κριτήρια οικολογικά-ποιοτικά, με στόχο:

  • να καλυφθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της εγχώριας ζήτησης,
  • να εγκατασταθούν αστικοί κήποι σε πάρκα, αλάνες, μπαλκόνια και ταράτσες,
  • να δοθεί έμφαση στις ντόπιες ποικιλίες σπόρων και ράτσες ζώων,
  • να οριστούν και να περιφρουρηθούν ζώνες προστατευμένες από την αλιεία,
  • να περιοριστεί η κατανάλωση κρέατος.

5ο : Αλληλέγγυα Κοινωνική Οικονομία – Κολεκτιβοποίηση

Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η οικονομία καθορίζει τον τρόπο ζωής μας? αυτό δεν νομίζουμε πως χρειάζεται και πολύ ανάλυση. Το πόσο μας επηρεάζει το μοντέλο που σήμερα χαρακτηρίζεται ως ελεύθερη αγορά, το ζούμε καθημερινά. Στον αντίποδα του υπήρχε και αυτό του κρατικού καπιταλισμού, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσε η οικονομία δύο δεκαετίες πίσω, μοντέλο εξίσου προβληματικό και ανήθικο.

Υπάρχει άλλος τρόπος; Σαφώς και ναι, η κοινωνική οικονομία, αλληλέγγυα, ηθική που έχει ως στόχο να αποτελέσει την οικονομία της μετάβασης προς ένα διαφορετικό από τον καπιταλισμό κοινωνικό σχηματισμό. Μια οικονομία που θα έχει σκοπό την κάλυψη των αναγκών του κοινωνικού συνόλου και όχι τον πλουτισμό κάποιων λίγων.

Κολεκτιβοποίηση: σημαίνει συλλογική οργάνωση και παραγωγή. Η κολεκτιβοποίηση είναι μια δυνατότητα που θα δώσει λύσεις και θα μειώσει το κόστος παραγωγής. Επίσης είναι μια δυνατότητα που δεν είναι εξαναγκαστική για τον μικρό αγρότη ή τη βιοτεχνία και την μικρή επιχείρηση. Με άλλα λόγια, ολόκληρη η μεγάλη ιδιωτική, δημόσια άλλα και η εκκλησιαστική περιουσία θα πρέπει να κοινωνικοποιηθεί και να κολεκτιβοποιηθεί, η  μικροϊδιοκτησία θα μπορούσε να παραμείνει ως έχει, και ο κάθε ιδιοκτήτης παραγωγός να είναι ελεύθερος να αποφασίσει αν θέλει να τη δουλέψει ατομικά-οικογενειακά (δε θα έχει το δικαίωμα να εκμεταλλεύεται συνανθρώπους του) ή συλλογικά με τη μορφή επιχείρησης κοινωνικής βάσης ή συνεταιριστικής ή συνεργατικής (κολεκτίβας).

Η επιτυχία της θα αποδείξει ότι στην ουσία ισχύει το αντίστροφο από ότι ισχυρίζεται ο καπιταλισμός: δεν είναι η ατομική ευημερία εκείνη που συνεπάγεται αυτόματα και την συλλογική ευημερία, αλλά η συλλογική είναι αυτή που συνεπάγεται και την ατομική ευημερία.

6ο : Ενέργεια – Τεχνολογία – Μεταφορές

Ενέργεια:

Το ζήτημα αυτό μας έχει απασχολήσει ιδιαίτερα, μετά και την επέλαση των βιομηχανικών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΒΑΠΕ). Η παραγωγή ενέργειας είναι ένας τομέας που όσο κανένας άλλος δεν έχει επηρεάσει τον πλανήτη ολόκληρο: πόλεμοι, καταστροφές, ρύπανση είναι αποτελέσματα της αύξησης της ζήτησης και του σύγχρονου τρόπου ζωής μας.

Καταρχάς είναι θεμελιώδες να εφαρμόσουμε τους τρόπους και τις τεχνολογίες έτσι ώστε να μειώσουμε δραστικά την κατανάλωση, να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο τη χειριζόμαστε. Και τα δύο είναι εφικτά με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στο σπίτι και την εν μέρει αυτονόμηση των νοικοκυριών, ακόμη και νομών μέσω ΑΠΕ και του φυσικού αερίου που πάνε να ξεπουλήσουν σε πολυεθνικές.

Τεχνολογία:

Η χρήση της δίνει λύσεις σε πολλές από τις ανάγκες μας, σήμερα και με την χρήση του διαδικτύου η γνώση πάνω σε τεχνικά ζητήματα είναι πλέον εύκολα προσβάσιμη. Η έννοια του ανοιχτού λογισμικού, αυτό που στα αγγλικά ονομάζεται open source, δίνει δωρεάν πρόσβαση σε εφαρμογές ή και στη γνώση που χρειάζεται  για την κατασκευή τους. Είναι ζητούμενο οι ανάγκες μας να καλυφθούν και από κατασκευές που μπορούν να ιδιοκατασκευαστούν (DIY) με τη βοήθεια ενός μηχανικού, ηλεκτρολόγου κτλ έτσι ώστε να ανακυκλώνονται όλα αυτά τα υλικά που σήμερα πάνε στα σκουπίδια. Η εφευρετικότητα σε αυτό τον τομέα δεν έχει όρια.

Μεταφορές:

Η παράλογη χρήση του αυτοκινήτου έχει επιβαρύνει σημαντικά τόσο το περιβάλλον όσο και το εισόδημα του καθένα μας. Υπάρχει ένας τρόπος μεταφοράς που θα μπορούσε να μεταφέρει το πενταπλάσιο σε άτομα, με λιγότερο κόστος (carpooling). Επίσης η κατανάλωση αγαθών που παράγονται εκατοντάδες και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μας (π.χ. γιαούρτι από τη Νέα Ζηλανδία, λεμόνια από την Αργεντινή κτλ) απαιτεί απίστευτες ποσότητες καυσίμων: γενικά όσο το δυνατόν περισσότερα αγαθά θα έπρεπε να παράγονται εκεί κοντά όπου καταναλώνονται. Τα μέσα μαζικής μεταφοράς (σιδηρόδρομος, πλοία, λεωφορεία κτλ) θα πρέπει να έχουν χαρακτήρα κοινωνικό, όχι κερδοσκοπικό.

7ο : Προτεραιότητα υγείας και παιδείας

Υγεία:

Είναι προφανές πως το πιο πολύτιμο αγαθό που έχουμε είναι η υγεία μας. Το αγαθό αυτό πρέπει να είναι προσβάσιμο σε όλους ανεξαιρέτως και  δεν μπορεί να είναι έρμαιο στα χέρια εκσυγχρονιστών οικονομολόγων. Τη δομή του νευραλγικού αυτού τομέα η κοινωνία υποχρεούται να την υπερασπίζεται και να την ενισχύει (χρηματοδοτεί), να την έχει σε προτεραιότητα. Αυτό που έχει μεγάλη σημασία να καταλάβουμε είναι ότι το μεγαλύτερο και πιο δαπανηρό μέρος των παθήσεων σήμερα έχουν να κάνουν με τον τρόπο και την ποιότητα ζωής (καρκίνος, καρδιακά, εγκεφαλικά κτλ). Ο μερικός απεγκλωβισμός από τη κλασική ιατρική και τις φαρμακευτικές εταιρίες είναι επίσης ένα σοβαρό ζήτημα.

Παιδεία:

Η μόρφωση και η διαπαιδαγώγηση του ατόμου παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του. Σήμερα δεν έχουμε παιδεία, δε ξέρουμε αν είχαμε ποτέ σε αυτό τον τόπο, στα σχολεία και στα πανεπιστήμια παράγονται αποκλειστικά τα εξαρτήματα για τους μηχανισμούς και τις ανάγκες της αγοράς. Χρειαζόμαστε μια παιδεία που θα διαμορφώνει άτομα αυτόβουλα, χαρούμενα, κοινωνικά και όχι εγωιστές. Χρειαζόμαστε μια παιδεία ελευθεριακή.